Wie aan Griekse wijn denkt, komt vroeg of laat bij Dionysos uit: de Griekse god van de wijn. Bij de Romeinen heette hij Bacchus. Hij staat voor de druivenoogst, het feest en de vreugde van het samen drinken. In dit artikel lees je wie Dionysos was, welke verhalen er over hem bestaan, en waarom je zijn erfenis nog altijd proeft in een glas wijn van Samos.
Wie is de Griekse god van de wijn?
De Griekse god van de wijn is Dionysos (ook geschreven als Dionysus). Hij was de god van de wijnbouw, de oogst, het feest, de extase en het theater. De Romeinen namen hem over onder de naam Bacchus; daarom spreek je nog steeds van een ‘bacchanaal’ als een feest uit de hand loopt.
Dionysos was een zoon van Zeus, de oppergod, en Semele, een sterfelijke prinses uit Thebe. Volgens de mythe werd hij twee keer geboren: Semele kwam om toen ze Zeus in zijn ware gedaante zag, waarna Zeus het ongeboren kind in zijn eigen dij naaide tot het tijd was om geboren te worden. Zo werd Dionysos de enige Olympische god met een sterfelijke moeder.
De symbolen van Dionysos
Op Griekse vazen en beelden herken je Dionysos aan een paar vaste kenmerken:
- De thyrsos: een staf omwonden met klimop en bekroond met een dennenappel.
- Wijnranken en druiventrossen, vaak als krans in zijn haar.
- De kantharos: een drinkbeker met twee hoge oren.
- Klimop, de plant die net als de wijnstok altijd terugkomt.
- De panter, het dier dat hem vaak vergezelt.
Om hem heen dansen saters, de oude Silenus en de maenaden: vrouwelijke volgelingen die in vervoering raakten tijdens zijn feesten.
Bekende mythen over Dionysos en de wijn
Dionysos en de piraten
Een van de mooiste verhalen gaat over piraten die Dionysos ontvoerden, in de veronderstelling dat hij een rijke prinsenzoon was. Midden op zee begonnen er wijnranken langs de mast te groeien, stroomde er wijn over het dek en veranderde Dionysos in een leeuw. De doodsbange zeelieden sprongen overboord en werden in dolfijnen veranderd. Daarom zie je op oude drinkschalen soms dolfijnen rond een schip vol druiven.
Ikarios, de eerste wijnmaker
Volgens een ander verhaal leerde Dionysos de boer Ikarios in Attica hoe je wijn maakt. Ikarios liet zijn buren proeven, maar die hadden nog nooit wijn gedronken en dachten na een paar bekers dat ze vergiftigd waren. Een tragisch verhaal, maar ook een vroege les in maat houden.
Feesten voor Dionysos
In het oude Athene werden elk jaar grote feesten voor Dionysos gehouden. Tijdens de Grote Dionysia werden toneelstukken opgevoerd; uit die wedstrijden ontstonden de tragedie en de komedie zoals we die nu kennen. Bij de Anthesteria, in het vroege voorjaar, werden de kruiken met de wijn van de vorige oogst geopend en geproefd.
De Grieken dronken hun wijn bijna altijd aangelengd met water. Wijn en water werden gemengd in een grote mengschaal, de krater. Puur drinken gold als onbeschaafd. Dat gevoel voor balans vind je terug in de Griekse wijncultuur van vandaag.
Van Dionysos naar Samos
Op Samos is die oude wereld nooit ver weg. Het eiland is het geboorte-eiland van Pythagoras, de wiskundige en filosoof, en de plek waar al eeuwenlang wijn wordt gemaakt op terrassen tegen de berghellingen. De Muscat van Samos, een zoete witte wijn van de muscatdruif, is wereldwijd bekend.
De familie Vakakis maakt op Samos wijnen die rechtstreeks naar die geschiedenis verwijzen. Hun Pythagorean-lijn heeft namen als Crater, naar de mengschaal van de oude Grieken, en Cup, naar de beroemde beker van Pythagoras: een beker die zichzelf leegt als je hem te vol schenkt. Een knipoog naar dezelfde wijsheid die de Grieken bij Dionysos al kenden: geniet, maar met mate.
Wil je het zelf proeven? Bekijk de wijnen van Samos in onze webshop, of lees meer over Samos zelf als je het eiland wilt bezoeken.
Veelgestelde vragen over Dionysos
Wie is de god van de wijn?
In de Griekse mythologie is dat Dionysos. In de Romeinse mythologie heet hij Bacchus.
Wie waren de ouders van Dionysos?
Zeus, de oppergod, en Semele, een sterfelijke prinses uit Thebe.
Wat zijn de symbolen van Dionysos?
De thyrsos (een staf met klimop en een dennenappel), wijnranken en druiven, klimop, de kantharos-drinkbeker en de panter.
Wat is het verschil tussen Dionysos en Bacchus?
Het is in de kern dezelfde god. Bacchus is de naam die de Romeinen gebruikten toen zij de Griekse Dionysos overnamen.
Welk feest hoort bij Dionysos?
In het oude Athene waren dat onder meer de Grote Dionysia, met toneelwedstrijden, en de Anthesteria, waarbij de nieuwe wijn werd geopend.